Царква
I калі я раздам усю маёмасьць маю і аддам цела маё на спаленьне, а любові ня маю, - няма мне ў тым ніякай карысьці
(Пасланьне сьв. ап. Паўла да Карынфянаў 13:3)
Галоўная Навіны за 2011 год
Памер шрыфту

05.10.2011

Папа ў нямецкім парламенце: “Калі прыбраць закон – тады чым будзе адрозьнівацца дзяржава ад вялікай банды?”

Падчас свайго Апостальскага падарожжа ў Нямеччыну 22-25 верасьня 2011 году Бенядыкт XVI выступіў у Берліне ў Рэйхстагу перад федэральным парламентам (Бундэстагам). Гэты выступ Сьвятога Айца перад нямецкімі палітыкамі адбыўся ў першы дзень яго візіту, 22 верасьня 2011 году, і быў чаканы многімі. Як адзначае нямецкая прэса, прамова Папы ў Бундэстагу не расчаравала і пакінула моцнае ўражаньне. Нямецкая прэса, якая даволі крытычна і скептычна выказвалася ў адрас Папы, цалкам зьмяніла тое сваіх каментароў і аналітычных матэрыялаў. “ Die Welt”, у прыватнасьці, напісала, што Бенядыкт XVI змог уразіць і зьдзівіць як сваіх праціўнікаў, так і прыхільнікаў.
   
У сваёй прамове Папа разважаў пра асноватворныя прынцыпы палітыкі ў дэмакратычным грамадзтве і пра дары, якія палітык павінен прасіць у Бога. Ён заклікаў палітыкаў памятаць, што галоўным для іх павінен быць ня ўласны посьпех ці матэрыяльная карысьць, а справядлівасьць. Сьвяты Айцец адзначыў, што жаданьне дабіцца посьпеху можа стаць спакусаю і адкрыць шлях да перакручваньня закону і зьнішчэньня справядлівасьці.
& nbsp;
Бенядыкт XVI закрануў сучасныя праблемы, якія стаяць перад заканадаўцамі і заклікаў іх не губляць сувязі з каранямі еўрапейскай ідэнтычнасьці, якая сфармавалася падчас сустрэчы веры Ерусаліма, філасофіі Афінаў і рымскай юрыдычнай думкі.
 
Трэба адзначыць, што выступ Бенядыкта XVI у Бундэстагу невялікая частка нямецкіх дэпутатаў (каля 80 з 620) прабайкатавала. Каля 2500 дэманстрантаў падчас яго выступу мітынгавалі на Потсдамскай плошчы Берліну, сярод якіх былі некаторыя дэпутаты з Левай партыі, партыі сацыял-дэмакратаў і “зялёных”, якія лічаць гэты выступ умяшальніцтвам Царквы ў справы дзяржавы, што, на іх думку, зьяўляецца парушэньнем канстытуцыі краіны. Галоўныя ініцыятары гэтай акцыі – бярлінскія саюзы гееў і лесбіняак, адзначае “Deutsche Welle”.
 
Прапануем вашай увазе поўны тэкст гэтай знакавай і, як некаторыя ўжо называюць, “эпахальнай і панадчасавай” прамовы Бенядыкта XVI у Бундэстагу, якую паводле яе фундаментальнага значэньня для Еўропы і сьвету параўноўваюць са знакамітай прамовай папы Яна Паўла II у 1979 годзе ў Варшаве на Плошчы Перамогі.
 

Разумнае сэрца. Разважаньні на тэму асноваў права

 Паважаны спадар Прэзідэнт!
 Спадар Старшыня Бундэстагу!
 Спадарыня Федэральны канцлер!
 Спадар Старшыня Бундэсрату!
 Паважаныя дэпутаты!
 
Для мяне вялікі гонар і радасьць прамаўляць перад вамі у гэтай Найвышэйшай Палаце – Парламенце маёй Радзімы, які аб’дноўвае абраных дэмакратычных шляхам прадстаўнікоў народу для працы на карысьць Федэратыўнай Рэспублікі Германія. Я хачу падзякаваць старшыні Бундэстагу за яго запрашэньне выступіць тут з прамовай, а таксама за словы прывітаньня і пашаны, з якімі мяне сустрэлі. Зараз я зьвяртаюся да вас, шаноўнае спадарства, як ваш суайчыньнік, усё жыцьцё якога было зьвязана з яго нямецкай Радзімай. Я прашу вас таксама выслухаць гэтую прамову, як прамову Папы, Біскупа Рыма, які нясе на сябе найвышэйшую адказнасьць за каталіцкае хрысьціянства. Вы прызнаеце ролю, якую займае Апостальская Сталіца ў супольнасьці нацыяў і дзяржаў. На падставе гэтай міжнароднай адказнасьці я хачу прапанаваць вам некаторыя думкі што да падмуркаў дэмакратычнай і прававой дзяржавы.
 
Я хачу пачаць маё разважаньне аб фундаментах права з маленькага апавяданьня з Сьвятога Пісаньня. У першай Кнізе Царстваў апавядаецца пра маладога караля Саламона. З нагоды яго ўзыходжаньня на трон Бог дазволіў яму зьвярнуцца да Яго з любой просьбаю. Што можа прасіць малады ўладар у такі важны момант? Посьпеху, багацьцяў, доўгага жыцьця, зьнішчэньня ворагаў? Нічога з гэтага ён не папрасіў. Сказаў наступнае: “Зрабі слузе Твайму сэрца разумнае, каб быў здольным чыніць справядлівасьць народу Твайму і адрозьніваць дабро ад зла” (3 Цар 3, 9). Апісваючы гэтую падзею, Біблія хоча паказаць нам тое, што павінна быць важным для палітыка. Галоўным крытэрам яго дзейнасьці і матывацыяй яго працы як палітыка не павінна быць жаданьне дабіцца посьпеху і тым больш не матэрыяльныя выгоды. Палітыка павінна быць дзейнасьцю дзеля справядлівасьці і ствараць, такім чынам, умовы для пабудовы міру. Канешне, палітык шукае посьпеху, бо гэта тое, што адкрывае для яго магчымасьць эфектыўных палітычных дзеяньняў. І ўсё ж посьпех павінен быць падпарадкаваны крытэрам справядлівасьці, жаданьню рэалізаваць закон. Посьпех можа быць таксама спакусаю і, такім чынам, прывесьці да перакручваньня закону, да зьнішчэньня справядлівасьці. “Калі прыбраць закон – тады чым будзе адрозьнівацца дзяржава ад вялікай банды?”, – пісаў сьв. Аўгустын. Мы, немцы, з уласнага досьведу ведаем, што гэтыя словы не зьяўляюцца пустымі пагрозамі. Мы перажылі перыяд, калі ўлада адарвалася ад закону, калі ўлада ішла супраць закону, растаптала закон, калі дзяржава стала інструментам зьнішчэньня закону – яна стала добра арганізаванай бандай злачынцаў, якая пагражала ўсяму сьвету і вяла яго ў прорву. Служыць закону і змагацца з панаваньнем несправядлівасьці было і застаецца фундаментальным абавязкам палітыка. У той гістарычны момант, калі чалавек здабыў неабмежаваную ўладу, гэтае заданьне становіцца асабліва актуальным. Чалавек у стане зьнішчыць сьвет. Можа маніпуляваць самім сабой. Можа, так бы мовіць, кіраваць людзкія лёсамі і пазбаўляць іншых людзей права быць людзьмі. Як распазнаць, што ёсьць слушнае? Як мы можам адрозьніць дабро ад зла, сапраўдны закон ад закону, які такім толькі падаецца? Саламонава просьба застаецца вырашальным пытаньнем, перад якім і сёньня стаяць палітычныя дзеячы і сама палітыка.
 
У многіх выпадках, які належыць рэгуляваць паводле закону, прынцып большасьці зьяўляецца тым крытэрам, якога можа быць дастаткова. Але відавочна, што ў фундаментальных пытаньнях права, у якіх размова ідзе пра годнасьць чалавека і чалавецтва, прынцыпу большасьці не дастаткова: у працэсе фармаваньня законаў, кожная асоба, якая мае адказнасьць, павінна шукаць для самой сябе крытэры для ўласнага выбару. У ІІІ стагоддзі вялікі філосаф Арыген апраўдаў такім чынам супраціў хрысьціянаў некаторым існуючым юрыдычным нормам: “Калі нехта знаходзіцца сярод скіфаў, якія маюць бязбожныя законы, і вымушаны жыць паміж імі /.../, той будзе паступаць вельмі разумна, калі ў імя закону праўды, якая ў скіфаў ёсьць па-за законам, разам з тымі, хто мае такі самы погляд, таксама аб’яднаецца супраць іх абавязковых нормаў”.
 
Грунтуючыся на гэтым перакананьні, змагары руху супраціву дзейнічалі супраць нацыскага рэжыму і супраць іншых таталітарных рэжымаў, служачы такім чынам закону і ўсяму чалавецтву. Для іх было цалкам відавочна, што законы, якія існавалі ў той час, былі на справе беззаконьнем. Але ў жыцьці сучаснага палітыка-дэмакрата пытаньне аб тым, што сапраўды зьяўляецца праўдзівым законам, што сапраўды ёсьць справядлівым і можа стаць законам, ня так відавочна. У тым, што стасуецца фундаментальных антрапалагічных пытаньняў, ня вельмі лёгка убачыць, што зьяўляецца справядлівым. У пытаньнях, як распазнаць дабро і такім чынам служыць закону, ніколі не было лёгка знайсьці адказы, і сёньня – ва ўмовах вялікай колькасьці нашых ведаў і здольнасьцяў - такія пытаньні сталі нашмат больш цяжэйшымі.
 
Як распазнаць, дзе знаходзіцца дабро? У гісторыі ўсе юрыдычныя нормы амаль заўсёды матываваліся рэлігіяй: людзі вырашалі, што добра, а што не з апораю на Боскасьць. У адрозьненьні ад іншых вялікіх рэлігіяў, хрысьціянства ніколі не навязвала дзяржаве і грамадзтву законы, юрыдычныя нормы, якія грунтаваліся на Адкрыцьці. Хрысьцянства, аднак, зьвярталася да прыроды і розуму, якія зьяўляюцца сапраўднай крыніцай права, – натхняла да гармоніі паміж розумам аб’ектыўным і суб’ектыўным, да гармоніі, якая, аднак, грунтавалася на стваральным Розуме Бога. У такі спосаб хрысьціянскія тэолагі зьядналіся з філасофскім і праўным рухам, які ўзьнік на пачатку ІІ стагоддзя да нараджэньня Хрыста. У гэты перыяд адбылася сустрэча паміж грамадзкім прыродным правам, якое разьвілі філосафы-стоікі, і ўплывовымі настаўнікамі рымскага права. Дзякуючы гэтаму кантакту нарадзілася заходняя праўная культура, якая была і сёньня застаецца важным падмуркам для усёй праўнай культуры чалавецтва. З гэтай дахрысьціянскай сувязі паміж правам і філасофіяй пачаўся шлях, які вёў праз хрысьціянскае Сярэднявечча, юрыдычнае разьвіцьцё эпохі Асьветніцтва аж да Дэкларацыі правоў чалавека і нашай нямецкай Канстытуцыі, у якой наш народ у 1949 годзе прызнаў “непарушнымі і недатыкальнымі правы чалавека як фундамент кожнай чалавечай супольнасьці, міру і справядлівасьці ў сьвеце”.
 
Для разьвіцьця права і для разьвіцьця чалавецтва стала вырашальным тое, што хрысьціянскія тэолагі занялі пазіцыю супраць права рэлігійнага, якое патрабавала веры ў Боскасьць, і сталі на бок філасофіі, прызнаючы за крыніцу права, якое абавязвае ўсіх, розум і прыроду ў іх адзінстве. Гэты выбар ужо прысутнічае у лістах апостала Паўла. У Пасланьні да Рымлянаў апостал піша: “Калі язычнікі, ня маючы ніякага закону, ад прыроды законнае робяць, дык, ня маючы закону, яны самі сабе закон. Яны паказваюць, што дзеі закону ў іх напісаны ў сэрцах, пра што сьведчыць сумленьне іхняе...” (Рым 2, 14-15). Тут злучаюцца два фундаментальныя паняцьці прыроды і сумленьня, дзе “сумленьне” ёсьць нічым іншым як “сэрцам разумным” Саламона, розумам адкрытым на мову быцьця. Калі на працягу эпохі Асьветніцтва, аж да прыняцьця Дэкларацыі правоў чалавека пасьля ІІ Сусьветнай вайны і да стварэньня нашай Канстытуцыі пытаньні пра падмуркі заканадаўства здаваліся высьветленымі, то ў апошняй палове мінулага стагоддзя адбылася драматычная зьмена сітуацыі. Ідэя натуральнага права разглядаецца сёньня толькі як сьпецыфічная каталіцкая дактрына, аб якой ня варта і размаўляць ў некаталіцкіх асяродках, і нават стала сорамна вымаўляць гэты тэрмін. Я хачу коратка расказаць, як склалася такая сітуацыя. Перш за ўсё фундаментальным зьяўляецца тэзіс аб тым, што паміж “быць” і “павінна быць” узьнік непераадольны падзел. У такім выпадку, ад “быць” не павінен быў узьнікаць абавязак, таму што размова ішла пра дзьве абсалютна розныя сферы. Асновай для такога мысьленьня стала пазітывісцкае разуменьне прыроды і розуму, якое сёньня амаль паўсюдна лічыцца прымальным. Калі разумець прыроду, паводле словаў Ганса Кельзэна, як “набор аб’ектыўных дадзеных, злучаных паміж сабой як прычыны і наступствы”, тады сапраўды адсюль ня можа нарадзіцца ніякіх указаньняў этычнага характару. Пазітывісцкае разуменьне прыроды, разглядае прыроду толькі з функцыянальнага боку, так як яе тлумачаць прыродазнаўчыя навукі. Такім чынам нельга стварыць мост паміж этыкай і правам, але можна толькі атрымліваць функцыянальныя адказы. Тое самае датычыць і розуму, калі разглядаць яго з пазітывісцкіх пазіцыяў, што многімі лічыцца адзіным навукова верным бачаньнем. Паводле яго тое, што нельга праверыць ці можна сфальсіфікаваць, не належыць да сферы розуму ў вузкім значэньні. Таму ethos і рэлігія павінны быць аднесены ад суб’ектыўнай сферы і выдаліць з сферы розуму ў вузкім значэньні гэтага слова. Там, дзе дамінуе выключна пазітывісцкае мысьленьне – а так ёсьць у значнай ступені ў нашай публічнай сферы – класічныя крыніцы пазнаньня этыкі і права застаюцца на ўзбочыне. У гэтым заключаецца драматычная сітуацыя, якая закранае ўсіх і якая патрабуе шырокай публічнай дыскусіі; тэрміновасьць яе правядзеньня зьяўляецца галоўнай мэтай гэтай маёй прамовы.
 
Пазітывісцкая канцэпцыя прыроды і розуму, пазітывісцкі сьветапогляд як цэлае складаюць вялікую частку чалавечага пазнаньня і ведаў, ад якіх ні ў якім разе мы не павінны адмаўляцца. Але сама яна як цэлае не зьяўляецца культурай, якая дае адказы і дастатковая, каб быць чалавекам ва ўсёй яго поўні. Там, дзе пазітывісцкае мысьленьне прэтэндуе на тое, каб стаць адзінай самадастатковай культурай, адмаўляючы іншым культурным рэальнасьцям і зводзячы іх да ўзроўню субкультураў, яно абмяжоўвае чалавека, і нават пагражае яго чалавечнасьці. Я гэта кажу, маючы на ўвазе Еўропу, у якой многія спрабуюць прызнаць толькі пазітывізм агульнай культурай і асновай для разьвіцьця права, у той час, калі ўсе іншыя перакананьні і іншыя каштоўнасьці нашай культуры зводзяцца да статусу субкультуры. І гэта ставіць Еўропу, у параўнаньні з іншымі культурамі сьвету, у сітуацыю адсутнасьці культуры, і адначасова стымулюе зьяўленьне экстрэмісцкіх і радыкальных плыняў, якія імкнуцца запоўніць вакуум. Пазітывісцкі розум, які падае сябе ў выключным выглядзе і які ня ў стане прыняць што-небудзь іншае, што не зьяўляецца функцыянальным, становіцца падобным да бетоннага бункеру бяз вокнаў, у якім мы хочам самі ствараць клімат і сьвятло, і больш ня хочам атрымліваць гэтыя рэчы з вялікага сьвету Божага. Аднак жа ня можам мець ілюзіяў, што ў гэтым сьвеце, які хочам самі пабудаваць, мы знойдзем сакрэт роўны “рэсурсам” Бога. Неабходна вярнуцца, каб адкрыць вокны, зноў убачыць далягляды сьвету, неба і зямлю, і навучыцца выкарыстоўваць іх добра.

Але як гэта рэалізаваць? Як знайсьці ўваход у гэты вялікі абшар? Як можа розум нанова знайсьці сваю веліч без адмаўленьня ад ірацыянальнага? Як можа прырода зьявіцца зноў у сваёй сапраўднай глыбіні? Я хачу нагадаць пра адзін працэс, які адбываўся ў недалёкай гісторыі, маючы надзею, што ня буду няправільна зразуметы і гэта ня выкліча шматлікія аднабаковыя палемікі. Я б сказаў, што зьяўленьне экалагічных рухаў у нямецкай палітыцы на пачатку 1970-х гадоў хоць, можа, і не адкрыла шырока вокнаў, аднак застаецца патрабаваньнем сьвежага паветра, патрабаваньнем, якое немагчыма ігнараваць, бо ў невыкананьні іх многія бачаць занадта шмат нерацыянальнасьці. Многія маладыя людзі зразумелі, што ў нашых адносінах з прыродай нешта ня так; што прырода – гэта ня толькі матэрыял, з якога можна нешта вырабляць, але што зямля сама па сабе мае годнасьць і мы павінны захоўваць пэўныя правілы ў карыстаньні ёй. Зразумела, што тут я не прапагандую нейкую палітычную партыю – я абсалютна далёкі ад гэтага. Калі ў нашых адносінах з рэальнасьцю нешта ня так, тады мы ўсе павінны сур’ёзна паразважаць аб пытаньні, якое датычыць фундаментаў самой нашай культуры. Я хачу яшчэ трошкі спыніцца на гэтым пункце. Важнасьць экалогіі сёньня сапраўды не абмяркоўваецца. Мы павінны слухаць голас прыроды і адэкватна на яго адказваць. Аднак, я хачу зьвярнуць увагу на яшчэ адно, што застаецца паўсюдна занядбаным – існуе таксама экалогія чалавека. Таксама і чалавек мае прыроду, якую неабходна паважаць і якой нельга маніпуляваць. Чалавек – гэта ня толькі свабода, якая ствараецца для сябе самой. Чалавек не стварае сам сябе. У яго ёсьць дух і воля, але таксама і прырода, і яго воля зьяўляецца добрай, калі ёе слухае прыроду, паважае яе і прымае сябе такім, якім ёсьць, бо не стварыў сябе сам. Менавіта так і толькі так рэалізуецца сапраўдная чалавечая свабода.
 
Вернемся да фундаментальных паняцьцяў прыроды і розуму, ад якіх мы пачыналі. Вялікі тэарэтык юрыдычнага пазітывізму Кельзэн, у 1965 годзе, калі меў 84 гады, пакінуў дуалізм “быць” і “павінна быць”. (Усьцешаны, што ў гэтым узросьце яшчэ можна разважліва думаць! – дадаў Папа.) Ён казаў, што нормы могуць паходзіць толькі з волі. Як вынік, прырода магла б зьмясьціць у сабе нормы толькі тады, калі воля падпарадкавана гэтым нормам. З іншага боку, гэта прадугледжвала б Бога Створцу, воля Якога ўключана ў прыроду. У сувязі з гэтым ён заўважыў, што “абмяркоўваць праўдзівасьць гэтай веры – абсалютна дарэмная рэч”. Ці сапраўды гэта так? – хачу спытаць я. Сапраўды, няма сэнсу разважаць над тым, ці аб’ектыўны закон, які праяўляецца ў прыродзе, якая абапіраецца на Стваральны Розум, Creator Spiritus?
 
Тут нам на дапамогу павінна прыйсьці культурная спадчына Еўропы. На аснове перакананьня аб існаваньні Бога Створцы зьявілася ідэя аб правах чалавека, ідэя аб роўнасьці ўсіх людзей перад законам, разуменьне таго, што годнасьць чалавека недатыкальная ў кожным чалавеку, а таксама ўсьведамленьне адказнасьці людзей за свае ўчынкі. Гэтыя ідэі сфармавалі нашую культурную памяць. Ігнаравацньне яе ці трактаваньне яе толькі як мінулага будзе ампутацыяй нашай культуры ў яе інтэгральнасьці і пазбавіць яе цэласнасьці. Культура Еўропы нарадзілася ў выніку сустрэчы Ерусаліму, Афінаў і Рыму – у выніку сустрэчы веры ў адзінага Бога Ізраіля, філасофіі грэкаў і рымскага права. Гэтая трайная сустрэча сфармавала ідэнтычнасьць Еўропы. Праз усьведамленьні адказнасьці чалавека перад Богам і прызнаньне недатыкальнай годнасьці чалавека, кожнай асобы, гэтая сустрэча ўстанавіла крытэры права, і менавіта гэтыя крытэры мы пакліканы абараняць ў гэты момант нашай гісторыі.
 
Малады кароль Саламон, падчас узыходжаньня на трон меў адну просьбу. Што было, калі б нам, сучасным заканадаўцам, дазволена было прасіць аб нечым? Аб чым бы мы папрасілі? Я думаю, што і сёньня, пасьля таго што было сказана, мы не змаглі б прасіць нічога іншага, як толькі разумнага сэрца – здольнасьці адрозьніваць дабро ад зла і тым самым устанаўліваць сапраўдны закон, служыць справядлівасьці і міру. Дзякуй за вашу ўвагу!
 
Пераклад прамовы Бенядыкта XVI зроблены паводле матэрыялаў Ватыканскага радыё,  KAI, VIS - Vatican Information Service.
Сістэма Orphus
Гэты артыкул чыталі 12036 разоў (-ы)